توسط استارتاپ Adaptyx Biosciences ساخته شد؛
موفقیت حسگرهای پایش مداوم قند خون طی سالهای اخیر، مسیر توسعه نسل جدیدی از فناوریهای پوشیدنی را هموار کرده است؛ ابزارهایی که هدف آنها دیگر تنها اندازهگیری قند خون نیست، بلکه امکان پایش سایر شاخصهای زیستی را نیز فراهم میکنند. اکنون استارتاپ آمریکاییAdaptyx Biosciences اعلام کرده است که به فناوری جدیدی برای اندازهگیری مداوم کورتیزول دست یافته؛ هورمونی که نقش مهمی در تنظیم پاسخ بدن به استرس، متابولیسم، عملکرد سیستم ایمنی، فشار خون و چرخه خواب دارد.
این شرکت نتایج اولیه فناوری خود را در نشست سالانه انجمن دیابت آمریکا(ADA) ارائه کرده است. بر اساس اعلام پژوهشگران، این برچسب هوشمند برای نخستین بار توانسته است کورتیزول آزاد را بهطور پیوسته از مایع بینبافتی زیر پوست اندازهگیری کند؛ روشی که بدون نیاز به نمونهگیری خون، امکان پایش لحظهای تغییرات این هورمون را فراهم میکند.
ابعاد این برچسب تقریباً به اندازه یک دفترچه کبریت است و روی پوست قرار میگیرد. درون آن مجموعهای از حسگرهای زیستی تعبیه شده که با استفاده از فناوری آپتامر، یعنی رشتههای کوتاه DNA مصنوعی، تنها به مولکولهای کورتیزول متصل میشوند. این اتصال باعث ایجاد تغییرات الکتریکی بسیار کوچکی میشود که توسط حسگر ثبت شده و به دادههای قابل تحلیل تبدیل میشود.
به گفته پژوهشگران، این فناوری توانسته است در آزمایشهای اولیه عملکرد قابل قبولی از خود نشان دهد. در یکی از این آزمایشها، پس از مصرف هیدروکورتیزون توسط داوطلبان، برچسب هوشمند تغییرات سطح کورتیزول را تقریباً همزمان با نتایج آزمایشهای استاندارد خون ثبت کرد. همچنین در مطالعهای دیگر، این ابزار موفق شد نوسانات طبیعی کورتیزول در طول شبانهروز، از جمله کاهش آن در نیمهشب، افزایش هنگام بیدار شدن و تغییرات ناشی از شببیداری و مصرف الکل را بهطور دقیق ثبت کند.
اگرچه این مطالعات هنوز در مراحل اولیه قرار دارند و تعداد شرکتکنندگان محدود بوده است، اما متخصصان این نتایج را گامی مهم در توسعه حسگرهای زیستی چندمنظوره ارزیابی میکنند. به اعتقاد آنها، یکی از چالشهای قدیمی در این حوزه، حفظ دقت حسگرها در شرایط واقعی استفاده بوده که اکنون با پیشرفت فناوری آپتامرها تا حد زیادی برطرف شده است.
کاربرد نخست این فناوری احتمالاً در درمان بیماران مبتلا به اختلالات غدد فوق کلیوی خواهد بود. برای نمونه، بیماران مبتلا به بیماری آدیسون به دلیل تولید ناکافی کورتیزول، ناچار به مصرف داروهای جایگزین هستند و پایش مداوم این هورمون میتواند به تنظیم دقیقتر دوز دارو و کاهش عوارض درمان کمک کند.
با این حال، پژوهشگران بازار اصلی این فناوری را بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ میدانند. برآوردها نشان میدهد حدود یکچهارم بیمارانی که کنترل قند خون آنها دشوار است، با افزایش پنهان کورتیزول مواجه هستند؛ وضعیتی که میتواند موجب افزایش مداوم قند خون شود. از این رو، اندازهگیری مستمر کورتیزول میتواند به شناسایی علت اصلی اختلال و انتخاب درمان مناسبتر کمک کند.
پژوهشگران تاکید میکنند که این برچسب صرفاً برای اندازهگیری کورتیزول طراحی نشده است. از آنجا که هر حسگر با تغییر نوع آپتامر میتواند مولکول متفاوتی را شناسایی کند، این فناوری قابلیت اندازهگیری سایر نشانگرهای زیستی از جمله کراتینین، بهعنوان شاخص عملکرد کلیه، و برخی هورمونهای مرتبط با سلامت باروری را نیز دارد. هدف نهایی، توسعه سکویی است که بتواند چندین هورمون و متابولیت را بهصورت همزمان و پیوسته پایش کند و تصویری جامع از وضعیت زیستی بدن ارائه دهد.
در کنار Adaptyx، شرکتهای دیگری نیز در این حوزه فعال هستند. برخی از آنها بر اندازهگیری هورمونهای باروری تمرکز کردهاند و برخی دیگر حسگرهایی برای اندازهگیری کورتیزول از طریق عرق تولید کردهاند. با این حال، پژوهشگران معتقدند اندازهگیری کورتیزول از مایع بینبافتی زیر پوست، نسبت به اندازهگیری از عرق، دقت بیشتری داشته و بازتاب بهتری از تغییرات واقعی این هورمون در بدن ارائه میدهد.
همزمان با رشد بازار فناوریهای سلامت، شرکتهای سازنده ابزارهای پوشیدنی نیز به دنبال توسعه قابلیتهای جدید هستند. در حال حاضر ساعتها و دستبندهای هوشمند، میزان استرس را بهصورت غیرمستقیم و بر اساس شاخصهایی مانند ضربان قلب، تغییرپذیری ضربان قلب و دمای بدن برآورد میکنند. فناوری جدید Adaptyx میتواند برای نخستین بار امکان اندازهگیری مستقیم هورمون استرس را فراهم کند؛ موضوعی که در صورت دریافت مجوزهای لازم، میتواند مسیر تازهای را در بازار ابزارهای پوشیدنی سلامت ایجاد کند.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که هنوز مشخص نیست پایش مداوم کورتیزول در افراد سالم تا چه اندازه به بهبود سلامت یا تغییر تصمیمهای درمانی منجر خواهد شد. از این رو، هرچند این فناوری از نظر فنی پیشرفت مهمی محسوب میشود، اما اثبات ارزش بالینی و کاربرد گسترده آن نیازمند انجام مطالعات بزرگتر و ارزیابیهای طولانیمدت خواهد بود.